حضرت محمد (ص) : چهارکس را خداوند دشمن می دارد ، فروشنده قسم خور ، فقیر متکبِر ، پیر زناکار و پیشوای ستمگر.حضرت محمد (ص) : چهارکس را خداوند دشمن می دارد ، فروشنده قسم خور ، فقیر متکبِر ، پیر زناکار و پیشوای ستمگر.غيبت، پيامد هاي زشت و آزاردهنده اي براي غيبت شونده و غيبت كننده به بار خواهد آورد كه آن ها را به دو دسته دنيايي و آخرتي تقسيم كرده اند.
غيبت كننده با رفتار ناروايش آبروي ديگران رابه خطر مي اندازد ، از اين رو خداوند هم آبروي او را در معرض خطر قرار مي دهد و او را در اين دنيا رسوا مي كند.
امام صادق (ع) فرمود: لاتَغتَب فَتغتَب وَلاتَحفَر لاَخيكَ حُفَره فَتَقَعَ
فيها. (1)
غيبت نكن كه مورد غيبت واقع مي شوي و براي برادرت گودالي نكن كه خود در آن خواهي
افتاد.
روايت به اين معنا است كه اگر از كسي غيبت كنند، از آن ها نيز غيبت خواهند كرد ، چون وقتي غيبت كنند كه عيب و نقص ديگران را آشكارا سازد ، ديگران نيز درصدد رسوا كردن او برخواهند آمد.
ازآن جا كه غيبت ، آبروي مؤمني را مي ريزد ، اورا دشمن غيبت كننده مي كند. همچنين دوستان كسي كه از او غيبت شده ، به غيبت كننده به ديده دشمني مي نگرند ؛ هر چند ديدشان درباره كسي كه نقصش بيان شده است نيز عوض شود ؛ پس غيبت كننده هم خشم پروردگار و هم خشم بندگان او را برمي انگيزد.
امير مؤمنان علي (ع) فرمود : اياك و الغيبه فانها تمقتك الي الله و الناس و
تحبط اجرك. (3)
از غيبت بپرهيز ؛ چون موجب مي شود مورد خشم و دشمني خدا و مردم قرار گيري و پاداشت
نابود شود.
اگر انسان عيب برادر مؤمنش را بگويد، اعتماد ديگران را از او و حتي از خودش سلب مي كند زيرا ديگران به اين باور مي رسند كه او شخص مطمئني نيست و اسرار اشخاص را فاش مي سازد.
هر آن كو برد نام مردم به عار تو خير خود از وي توقع مدار / كه اندر قفاي تو گويد همان كه پيش تو گفت از پس مردمان (4)
اگر حس اعتماد در افراد افزايش يابد ، جامعه منسجم و يكپارچه مي شود ، در حالي كه اگر غيبت در جامعه رشد كند ، انسجام جامعه در معرض خطر قرار مي گيرد.
از آن جا كه غيبت ، بيان عيب ونقص شخص يا باز گفتن كار زشت او در غياب او است ، با اين رفتار زشتي آن عمل ناپسند از بين مي رود چنان كه اگر شنونده در مقابل غيبت كننده سكوت اختيار كرده عكس العملي نشان ندهد باعث مي شود او در انجام اين كار جسارت و جرأت بيش تري يابد و زشتي غيبت را درك نكند ، همچنين زشتي و قبحي كه عمل بازگو شده پيش از غيبت ، نزد شنونده داشته است شكسته يا دست كم ضعيف مي شود.
پس غيبت با پيامدهاي زشتي چون سلب اعتماد و ايجاد دشمني و كينه و ريختن آبرو ، سلامت جامعه انساني را در معرض خطر قرار داده ، به نابودي مي كشاند.
غيبت موجب نابودي دين است.
پيامبر اكرم (ص) درباره غيبت مي فرمايد :
الغيبه اسرع في دين الرجل المسلم من الاكله في جوفه (6)
اثر غيبت در دين شخص مسلمان سريع تر از بيماري خوره (7) است كه وارد بدن مي شود.
يعني غيبت ، دين انسان را به سرعت از بين مي برد.
رسول گرامي (ص) فرمود :
هر كس از مرد يا زن مسلماني غيبت كند خداوند متعال نماز و روزه او را تا چهل شبانه
روز نمي پذيرد مگر آنكه شخص غيبت شده از آن فرد بگذرد. (8)
كسي كه در ماه رمضان از مسلماني غيبت كند ، پاداشي براي روزه اش به او داده نمي
شود. (9)
در روايت آمده است كه روزي حضرت رسول دستور داد مسلمانان روزه بگيرند و بدون
اجازه من افطار نكنند.
هنگام مغرب ، همه براي افطار كردن از حضرت اجازه گرفتند. شخصي خدمت پيامبر آمد
و عرض كرد :
اي رسول خدا! دو تا از دختران من روزه گرفته اند ، براي افطاركردن آن ها اجازه
بفرماييد. حضرت پاسخ نداد.
براي بار دوم درخواستش را تكرار كرد ، باز هم از پيامبر چيزي نشنيد.
بار سوم حضرت فرمود : آن ها روزه نبودند. چگونه روزه بوده كسي كه در اين روز گوشت
هاي مردم را خورده است. به آن ها بگو اگر روزه بوده اند ، قي كنند. (10) آن ها
شروع به قي كردند و از دهانشان لخته هاي گوشت بيرون آمد ، پس آن مرد نزد پيامبر
بازگشت و ماجرا را گفت. پيامبر (ص) فرمود : سوگند به آن كسي كه جان محمد در دست
او است ، اگر اين لخته ها در شكم ايشان باقي مي ماند ، آتش آن ها را دربر مي گرفت.
(11)
هم چنين غيبت ، نورانيتي را كه از وضو حاصل مي شود ، از بين مي برد.
غيبت موجب انتقال نيكي هاي شخص غيبت كننده ، به نامه اعمال كسي كه از او غيبت شده است ، مي شود.
حضرت صادق (ع) مي فرمايد : خداوند متعالي بر موسي بن عمران (ع) وحي كرد :
غيبت كننده اگر توبه كند {و حلاليت بطلبد} آخر كسي است كه وارد بهشت مي شود و اگر
موفق به توبه نشود ، نخستين كسي است كه وارد جهنم مي شود. (13)
مجازات غيبت كننده پس از اين دنيا ، با ورود او به عالم برزخ آغاز مي شود.
حضرت صادق (ع) از پدران معصومش (ع) چنين روايت مي فرمايد :
كسي كه از فرد مسلماني غيبت كند ، روز قيامت در حالي كه از دهانش بويي بدتر از
بوي مردار به مشام مي رسد ، مي آيد كه اهل محشر از آن اذيت مي شوند. (15)
هان كه بوياي دهانتان خالق است كي برد جان غير آن كو صادق است
واي آن افسوسي اي كش بوي گير باشد اندر گور، منكر يا نكير
نه دهان دزديدن امكان زان مهان نه دهان خوش كردن از دارو دهان (16)
پيشواي ششم (ع) ضمن گفتاري طولاني فرمود : كسي كه درباره آن چه در برادر مؤمنش هست ، غيبت كند ، از سرپرستي خدا خارج و به حكومت (سرپرستي) شيطان وارد مي شود. (17)
پس غيبت در بعد معنوي اش باعث مي شود كه به رشته دوستي ميان خالق و مخلوق ، ضربه وارد شود. انسان وقتي تحت حكومت پروردگار باشد ، همه اعمالش در محور خواسته هاي خدا قرار مي گيرد و رنگ الهي مي يابد ، اما وقتي تحت حكومت و سرپرستي شيطان باشد ، كارهايش رنگ شيطاني مي گيرد و از اوج عظمت به حضيض ذلت سقوط مي كند.
تا اين جا آثار و پيامدهاي زشت غيبت بررسي شد تا انسان زيان هاي آن را بداند و براي ترك آن آماده شود ، اما ترك اين عمل ، آثار زيبايي دارد كه در روايات متعدد به آن اشاره شده است.
حضرت صادق (ع) به هشام بن سالم فرمود: هيچ «ورعي» سودمندتر از دوري از حرام هاي الهي و بازداشتن نفس از «اذيت كردن مؤمنان و غيبت كردن از آن ها» نيست. (18)
«ورع» در معناي عامش با «تقوا» يكي است و در معناي خاصش «ترك مشتبهات» است.
(19) در تفسير اين روايت مي توان گفت :
اگر ترك غيبت ، «ملكه» روح انسان شود ، يكي از سودمندترين ورع ها را به دست خواهد
آورد.
در روايات ديگري هم به صورت مطلق آمده است : «اگر انسان از زبان خود مراقبت كند و آبروي ديگران را نريزد، خداوند هم در قيامت از لغزش هاي او چشم مي پوشد» كه غيبت نيز از مصاديق بارز اين روايت است.
حضرت زين العابدين (ع) مي فرمايد :
كسي كه زبانش را از {ريختن} آبروي مردم باز دارد ، خداوند در روز قيامت از گناهان
او چشم مي پوشد. (20)
روايات ديگري هم نشان دهنده ارتباط مستقيم غيبت نكردن و ايمان هستند ، يعني اين مطلب را بيان مي كنند كه اگر كسي زبانش را از بدگويي باز دارد ، ايمانش پايدار مي ماند.
پيامبر اكرم (ص) فرمود : ايمان بنده پايدار و پابرجا نمي ماند ، مگر اين كه دلش پابرجا و پايدار بماند و دلش هم {در اين راه ايماني} پايدار نمي ماند ، مگر زبانش پايدار بماند پس كسي از شما كه مي تواند خدا را ملاقات كند در حالي كه دستش به خون و اموال برادران مسلمانش آلوده نباشد و زبانش متعرض آبروي برادران ايماني اش نشود ، اين كار را بكند. (21)
رسول خدا (ص) نيز مي فرمايد :
جلو زبانت را بگير {و غيبت نكن} كه همين {جلوگيري تو} صدقه اي است كه با زبانت
بر خويش مي دهي. (22)
در برخي روايات ترك غيبت برتر از بسياري عبادت هاي مستحب شمرده شده است.
حضرت (ص) در بيان ديگري فرمود : ترك غيبت نزد خداوند عزيز و بزرگ از ده هزار ركعت
نماز مستحبي محبوب تر است. (23)
كسي كه روزه مي گيرد در حال عبادت است اگر چه در بستر خويش خواب باشد به شرط اين كه از برادر ايماني اش غيبت نكند. (24)
در روايت ديگري از رسول خدا (ص) چنين نقل شده است :
نشستن داخل مسجد در انتظار نماز ، عبادت است به شرط اين كه فرد سخني نگويد {و سكوت
كند} گفته شد :
اي رسول خدا ! منظور چه سخني است ؟ حضرت فرمود : «غيبت» (26)
شش خصلت است كه هيچ مسلماني با يكي از آن ها نمي ميرد ، مگر آن كه خداوند تعهد كند او را وارد بهشت كند ، فردي كه نيت او اين باشد از برادر ايماني اش غيبت نكند ؛ پس اگر بر اين نيت بميرد ، خداوند متعهد است او را وارد بهشت كند … (27)
1. علامه مجلسي: بحارالانوار، ج 72، ص 247، ح 16
2. كليني: كافي، ج 2، ص 354، ح 2
3. آمدي: غررالحكم، ص 221، ح 4425
4. سعدي: بوستان
5. كليني: كافي، ج 2، ص 357، ح 2
6. همان، ص 356، ح 1
7. نوعي بيماري است كه باعث نابودي اجزاي بدن فرد مبتلا مي شود.
8. محدث نوري: مستدرك الوسائل، ج 7، ص 322، ح 8293
9. همان
10. بالا آوردن، استفراغ كردن
11. شهيد ثاني: كشف الريبه، ص 8
12. محدث نوري: مستدرك الوسائل، ج 9 ص 121، ح 10418
13. علامه مجلسي: بحارالانوار، ج 72، ص 257، ح 48
14. همان، ج 6، ص 245، ح 72
15. حر عاملي: وسائل الشيعه، ج 12، ص 282، حديث 16312
16. مولوي: مثنوي معنوي، دفتر سوم، قصه خورندگان پيل بچه
17. حر عاملي: وسائل الشيعه، ج 12، ص 285، ح 16319
18. كليني: كافي، ج 8، ص 244، ح 338
19. اموري كه در آن ها شبهه حرمت وجود دارد
20. كليني: كافي، ج 2، ص 305، ح 14
21. علامه مجلسي: بحارالانوار، ج 72، ص 262، ح 67
22. كليني: كافي، ج 2، ص 114، ح 7
23. محدث نوري: مستدرك الوسائل، ج 9، ص 117، ح 10404
24. صدوق: الفقيه، ج 2، ص 74، ح 1772
25. حذف شد
26. كليني: كافي، ج 2، ص 356، ح 1
27. محدث نوري: مستدرك الوسائل، ج 9، ص 117، ح 10405
28. كليني: كافي، ج 2 ص 71، ح 2
29. همان
منبع : مقالات فارسی