امام علی (ع) : شكم و عورت خود را نگه دار كه بلا و گرفتارى تو در آن دو است.امام علی (ع) : شكم و عورت خود را نگه دار كه بلا و گرفتارى تو در آن دو است.امام زين العابدين (ع) در دعاى استقبال و ورود به ماه رمضان در صحيفه سجاديه
اين ماه را "شهر التمحيص" ناميده اند.
راغب اصفهانى مى نويسد : محص به معناى تخليص و رهايى شئ از عيب است. تمحيص به معناى
تزكيه و تطهير است.
ماه رمضان ماه تصفيه بر نفس و پاك كردن و برطرف نمودن عيوب و دور كردن خود از گناهان
است. ماه صاف كردن قلب و دل از پليدى هاست. ماه شستن عداوت ها و كينه ها و عقده
ها و حسد ها و ساير رذايل اخلاقي است. ماه تخليص خويشتن از شر گناهان و نجات يافتن
و حركت در مسير فلاح و رستگارى و سعادت است. ماه پاكسازى قلب و روح و ماه خود سازى
است.
باز امام سجاد (ع) در دعاى وداع با ماه رمضان مى فرمايند :
"درود بر تو اى همسايه اى كه دلها (بر اثر عبادت و بندگي) در آن نرم و فروتن گرديد
و گناهان (بر اثر آمرزش و عفو خداى متعال) در آن كم شد.
درود بر تو ! چه بسيار گناهان را محو كردى و چه بسيار عيب ها و زشتي ها را پوشاندي"
پيامبر گرامى (ص) در فضيلت ماه رمضان فرموده اند :
شهر رمضان شهر الله عزوجل … و هو شهر المغفره ؛ ماه رمضان، ماه خدا و ماه مغفرت
است. (1)
عبدالرحمان بن بشير از قول امام على بن الحسين زين العابدين (ع) نقل مي كند
كه آن حضرت در ارتباط با ماه رمضان فرمودند :
هذا شهر المغفره ؛ ماه رمضان ماه مغفرت است. (2)
غفران و مغفرت اين است كه انسان از عذاب و عقاب مصونيت پيدا كند ، خداى متعال
از تقصيرات او درگذرد ، گناه او را بيامرزد و استغفار ، تقاضاى اين وضعيت است از
پروردگار با گفتار و كردار.
امام صادق (ع) از قول پدران خويش از قول حضرت على (ع) نقل مى كند كه ايشان فرمودند
:
در ماه رمضان زياد استغفار و دعا كنيد كه دعا، بلا را از شما دفع مى كند و استغفار،
گناهانتان را محو مي كند. (3)
پيامبر گرامى اسلام فرموده اند خداى متعال در سراسر ماه رمضان مى گويد :
آيا استغفار كننده اي هست تا گناه او آمرزيده شود و به مغفرت برسد ؟ همچنين در
جاى ديگر فرموده اند :
فرشتگان الهى روز و شب براى روزه داران در ماه رمضان طلب آمرزش مى كنند. (4)
امام صادق (ع) از قول پدران خويش از پيامبر گرامى نقل مى كند كه فرمودند :
كسى كه ماه رمضان روزه بگيرد ، شهوت خودرا حفظ كند ، زبان خود را نگهدارد و از
اذيت كردن مردم خوددارى كند ، خداوند همه گناهان او را مى بخشد. (5)
رسول خدا در خطبه شعبانيه مى فرمايند : بدبخت كسى است كه از غفران الهى در اين ماه بزرگ محروم بماند.
در روايت ديگرى پيامبر گرامى فرموده اند : كسى كه در ماه رمضان آمرزيده نشود در كدام ماه آمرزيده مى شود ؟ (6)
هشام بن حكم مى گويد امام صادق فرمودند :
كسى كه در ماه رمضان آمرزيده نشود تا ماه رمضان آينده آمرزيده نمى شود مگر در عرفات
در مراسم حج حاضر شود. (7)
رسول خدا در اهميت ماه رمضان فرمودند :
شهر رمضان شهر الله عزوجل و … و هو شهر العتق من النار ؛ ماه رمضان ماه خدا … و
ماه آزادى از آتش است. (8)
امام زين العابدين (ع) نيز در دعايى كه در ماه رمضان هر روز مى خواندند اين ماه را "شهر العتق من النار" ناميده اند. (9)
پيامبر گرامى در ارتباط با فلسفه نامگذارى ماه رمضان به ماه آزادى از آتش مى
فرمايند :
ماه رمضان را شهر العتق ناميده اند چون در هر شب و روز اين ماه ششصد بنده از آتش
آزاد مى شود و در آخر آن هم مثل آنچه در گذشته آزاد شده آزاد مى شود. (10)
و در كلام ديگر مى فرمايند : كسى كه در ماه رمضان روزه بگيرد و شهوت و زبان خويش
را حفظ كند و از اذيت و آزار ديگران خوددارى كند … خداوند متعال او را از آتش جهنم
نجات مى دهد و آزاد مى كند. (11)
امام محمد باقر (ع) نيز مى فرمايند هنگامى كه حضرت موسى بن عمران (ع) با خداى
متعال سخن گفت پرسيد :
خدايا پاداش كسى كه در روشنايى روز به خاطر رضايت تو روزه بگيرد چيست ؟ خداى متعال
به او وحى كرد : اى موسي بهشت من و امان از ترس روز قيامت و آزادى از آتش جهنم،
پاداش اوست. (12)
پيامبر گرامى اسلام حضرت محمد بن عبدالله (ص) در توصيف ماه رمضان مى فرمايد
:
هو شهر الانابه ؛ ماه رمضان ماه انابه است. (13)
امام زين العابدين (ع) نيز چنين فرموده اند : هذا شهر الانابه ؛ اين ماه، ماه انابه است. (14)
راغب اصفهانى در مفردات خود در توضيح اين كلمه مى نويسد :
«النوب رجوع الشى مره بعد اخرى و … الانابه الى الله تعالى الرجوع اليه بالتوبه
و اخلاص العمل» ؛ «توبه بازگشتن به سوى چيزى است مرتبه اى بعد از مرتبه ديگر و
انابه به سوى خداوند بازگشتن به سوى اوست با توبه و اخلاص عمل.»
امام خمينى (ره) در ارتباط با تفاوت توبه وانابه در چهل حديث اين گونه نوشته
اند :
حقيقت توبه رجوع از احكام و تبعات طبيعت است به سوى احكام روحانيت و فطرت. چنانكه
حقيقت انابه رجوع از فطرت و روحانيت است به سوى خداوند و سفر كردن و مهاجرت نمودن
از بيت نفس است به سوى سر منزل مقصود. پس منزل توبه مقدم بر منزل انابه است.
امام سجاد (ع) در دعاى هر روز ماه رمضان از خداى متعال چنين مى خواسته اند : «اللهم ارزقنى فيه … الانابه …» ؛ «بار خدايا در اين ماه انابه را نصيب و روزى من بگردان.»
امام چهارم حضرت على بن الحسين (ع) در صحيفه سجاديه در دعاي خويش هنگام رسيدن
ماه رمضان، اين ماه را شهر الطهور ناميده اند.
راغب اصفهانى در توضيح اين كلمه در مفردات مى نويسد :
طهارت دو قسم است طهارت جسم و طهارت روح و كلمه طهور بر وزن فعول در لغت يا مصدر
است همچون وضوء و وقود و يا اسم است ؛ اما غير مصدر همچون فطور كه اسم است براى
آنچه با آن افطار مى شود و يا صفت است همچون رسول و طهور آنگونه كه اصحاب شافعى
گفته اند از نظر لفظ به معناى مطهر نيست زيرا فعول از افعل و فعل بنا نمى شود فقط
از فعل بنا مى شود ولى طاهر دو قسم است يكي آنكه طهارت از خودش تجاوز نمى كند.
مثل طهارت لباس كه طاهر غير مطهر است و ديگري طهارتى است كه طهارت از خودش تعدى
مى كند و خداى متعال به همين اساس آب را طهور ناميده است كه پاك و پاك كننده است.
ماه رمضان ماه پاك شدن و ماه پاكيزگى است. به تعبيرى هم خود ماه پاك است و هم
طهارت از آن به انسانها سرايت مى كند و آنها را پاك مى كند. در اين ماه فصل نوينى
از طهارت به روى انسان گشوده مى شود. اميرالمومنين امام على (ع) مى فرمايد ؛ هنگامى
كه هلال ماه رمضان را ديدى بگو : اللهم انى اسئلك خير هذا الشهر و طهوره.
بار خدايا خير و خوبى اين ماه و پاكى آن را از تو درخواست مى كنم. (15)
امام سجاد در صحيفه، در دعاى وداع با اين ماه مى فرمايد : درود بر تو براى آنكه با بركات و نيكي ها بر ما وارد شدى و پليدى گناهان را از ما شستي.
پيامبر گرامى (ص) در توصيف ماه رمضان چنين فرموده اند : «شهر رمضان شهر الله
عزوجل … و هو شهر البركه ؛ ماه رمضان ماه خدا و ماه بركت است.» (16) صاحب مفردات
مى گويد : بركت، ثبوت خير و خوبي الهى در شئ است و مبارك آن چيزى است كه در او
خير است.
ماه رمضان منشاء و مبداء و مركز و محور خير و بركت است و در روايات متعددى ماه
مبارك ناميده شده است.
سلمان فارسى (رض) مى گويد :
پيامبر گرامى (ص) در آخرين روز ماه شعبان فرمودند : اى مردم! ماه رمضان، ماه مبارك
شما را فرا گرفت.(17)
در جاى ديگر فرموده اند : اين ماه رمضان ماه مباركى است، روزه در آن را خداوند
واجب گردانيد، درهاى بهشت در اين ماه باز و دست هاى شياطين بسته است. (18)
امام صادق (ع) مى فرمايد : هنگامى كه ماه رمضان مى رسيد پيامبر گرامى (ص) مى
فرمودند :
«بار خدايا در ماه رمضان براى ما بركت بده و ما را به روزه و نماز آن يارى نما
و كارهاى ما را در اين ماه قبول فرما.»
حارث نضرى مى گويد : امام صادق (ع) در آخر ماه شعبان فرمودند : ماه مباركى كه قرآن
در آن نازل شده فرا رسيد. (19)
ابى محمد هارون بن موسى تلعكبرى نقل مى كند امام صادق (ع) فرمودند : با فرا رسيدن
ماه رمضان بگو بار خدايا ماه مبارك رمضان ماه نزول قرآن فرا رسيد … از تو مى خواهم
كه مرا در اين ماه بيامرزى و به من رحم كنى و من را از آتش جهنم نجات بدهي. (20)
خداوند ما را از بهره مندان اين ماه پر خير و فضيلت قرار دهد. آمين
1- بحار ج 96، ص 340
2- كافى ج 4، ص 77
3- بحار ج 96، ص 378 – امالى شيخ صدوق ص 37
4- بحار ج 96، صص 365 و 348
5 و 6- همان ، صص 356 ، 355
7 و 8- همان صص ، 375و 340
9- وسائل ج 7 ص237
10و11و12- بحار ج 96، ص 381و356و364
13- همان، ص 340
14- من لا يحضره الفقيه ج 2 ص 105
15- كافى ج 4، ص 76
16و17و18- بحار ج 96 ص 340،342،366
19- بحار ج 96 ص 383
20- بحار ج 97، ص 326
منبع :پايگاه رسانه - به قلم محمد رضا جواهرى