خداي شما يكي است پس همه در برابرش سر تسليم فرود آوريد. (سوره حج ، آيه 36)
با خداوند ، خداي ديگري قرار مده. (سوره اسراء ، آيه 23)
اگر در آسمان و زمين غير از خداوند ، خداي ديگري بود به فساد و ويراني كشيده مي شد. (سوره انبياء ، آيه 22)

توحيد شعار اصلي همه پيامبران الهي بوده است و حضرت محمد (صلي الله عليه و آله) با اين شعار از كوه حراء آمد :
قولوا لا اله الا الله تفلحوا و در حديثي فرمود : افضل العباده قول لا اله الا الله.

دلايل توحيد و يگانگي :

1ـ خداوندي كه كمال مطلق است و هيچ حد و مرز و اندازه اي در او راه ندارد ، آفريدگاري كه ازلي و ابدي است ، پروردگاري كه زمان و مكان مخلوق اوست ، جز يكي نمي تواند باشد. اگر به معنا نامحدود و نامتناهي بودن خداوند توجه كنيم مي فهميم كه نامحدود جز يكي نمي تواند باشد ، زيرا تعداد موجب محدوديت و متناهي بودن است.

2ـ در جهان نظم واحدي وجود دارد و نظم واحد ، دليل بر ناظم واحد است. همان نظامات و قوانيني كه دانشمندان ستاره شناس در كرات و كهكشان ها مي بينند ، همانها را دانشمندان اتم شناس در دل اتم مشاهده مي كنند و همين نظم در سراسر كشور تن و جسم انسان وجود دارد. قهراً اگر جز يك منظم وجود داشت نظام عالم به هم مي خورد و اين است معناي : لو كان فيهما الهه الا الله لفسدتا

3ـ اخبار همه انبياء بر يگانگي خداوند دليل قاطعي بر وحدانيت اوست ، تمام پيامبراني كه از جانب خداوند مأمور تبليغ و ارشاد شده اند.
او را يگانه خوانده اند. علي (عليه السلام) در وصيت به فرزندش امام حسن (عليه السلام) مي فرمايد :
بدان اي پسرم ، اگر پروردگارت شريك و همتايي داشت رسولان او به سوي تو مي آمدند و آثار ملك و قدرتش را مي ديدي و افعال و صفاتش را مي شناختي اما او خداوندي يكتاست همانگونه كه خويش را توصيف كرده است.
(نهج البلاغه ، نامه31 ، وصيت به امام حسن)

و ما ارسلنا من قبلك من رسول الا نوحي اليه انه لا اله الا انا فاعبدون (سوره انبياء ، آيه 15 )
ما پيش از تو پيغمبري را نفرستاديم مگر به او وحي كرديم كه معبودي جز من نيست ، پس فقط مرا پرستش كنيد.‌

مسأله توحيد زير بناي شناخت تمام صفات خداوند است ، زيرا يگانگي او از محدود بودن وجود او سرچشمه مي‌گيرد و اين وجود است كه جامع جميع كمالات و خالي از هر گونه عيب و نقض مي باشد و در نتيجه اگر ما خداوند را به توحيد حقيقي بشناسيم همه صفاتش را شناخته ايم.

مراتب توحيد :

1ـ توحيد ذات :

يعني بي نظير از هر جهت و مطلق از جميع جهات.
ليس كمثله شيء و هو السميع البصير (سوره شوري ، آيه 11)
همانند او چيزي نيست و او شنوا و بينا است.

و لم يكن له كفواً احد
هرگز براي خداوند شبيه و مانندي نيست. (سوره توحيد)

2ـ توحيد صفات :

يعني همه صفات او به يك چيز برمي گردد و عين ذات خداوند است. يعني او كه عالم و قادر و حي و ... است.

3ـ توحيد افعال :

منظور از توحيد افعال اين است كه همه كارها در دو جهان فعل خداوند است و هر موجودي هر خاصيتي كه دارد از ذات پاك خداوند است ، زيبايي گل ، درخشندگي آفتاب و درمان دردها ، همه و همه از اوست يعني هيچ موجودي در عالم از خود استقلال ندارد و مؤثر مستقل در عالم فقط خداوند است. به تعبير ديگر همانگونه كه موجودات در اصل وجود خود وابسته به ذات او هستند در تأثير و فعل خود نيز چنين هستند. البته اين معني هرگزنفي قانون عليت و عالم اسباب را نمي كند و طبق فرمايش امام صادق (عليه السلام) :
خداوند خواسته است كه همه كارها از طريق اسباب آن جاري گردد. (اصول كافي ، باب معرفه الامام ، حديث 7)

و نيز اعتقاد به توحيد افعالي هرگز موجب اعتقاد به جبر و سلب آزادي از انسان نمي گردد (ان شاء الله بعداً به آن اشاره مي كنيم كه انسان در انجام افعال خود مختار و آزاد است ، ولي تمام قدرت و نيرو و حتي آزادي اراده او از سوي خدا است)
قل الله خالق كل شيء و هو الواحد القهار ؛ بگو خداوند خالق همه چيز است و او يكتاي پيروز است. ( سوره رعد . آيه 16)
ذلكم الله ربكم لا اله الا هو خالق كل شيء فاعبدوه و هو علي كل شيء وكيل ؛
خداوند پروردگار شماست هيچ معبودي جز او نيست. آفريدگار همه چيز است ، پس او را بپرستيد و او حافظ و مدبر همه موجودات است.
(سوره انعام ، آيه 102)

4ـ توحيد در عبادت : (توحید در بندگی)

حساس ترين بخش توحيد ، توحيد در عبادت است كه جز خداوند را نپرستيم و در برابر غير او سر تسليم فرود نياوريم. توحيد در عبادت لازمه توحيد ذات و صفات است. زيرا وقتي مسلم شد كه واجب الوجود تنها خداست و هرچه غير اوست ممكن و محتاج و نيازمند است پس عبادت مخصوص اوست و او كمال مطلق است. و غير از او كمال مطلق وجود ندارد و عبادت هم براي رسيدن به كمال است بنابراين عبادت مخصوص خداوند است. سرلوحه دعوت پيامبران مسأله توحيد در عبادت بوده و قرآن آيات فراواني در مورد توحيد عبادت دارد.

قرآن و توحيد در عبادت :

و لقد بعثنا في كل امه رسولاً ان اعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت
ما در هر امتي رسولي فرستاديم كه خداي يكتا را بپرستيد و از طاغوت اجتناب كنيد. (سوره نحل ، آيه 36)

و ما ارسلنا من قبلك رسولاً الا نوحي اليه انه لا اله الا انا فاعبدون
ما پيش از تو هيچ پيامبري نفرستاديم مگر اينكه به او وحي كرديم كه معبودي جز من نيست فقط مرا عبادت كنيد. (سوره انبياء ، آيه 25)

و ان الله ربي و ربكم فاعبدوه هذا صراط مستقيم
خداوند پروردگارمن و شماست او راپرستش كنيد اين است راه راست.

توجه به اين نكته لازم است كه احترام و تواضع و خشوع مراتب و درجاتي دارد و آخرين درجه و بالاترين مرحله آن همانا پرستش و عبوديت است و اين مرحله مخصوص خداوند است كه مصداق روشن آن همان سجده مي باشد و به همين دليل سجده براي غير خداوند جايز نيست. بديهي است كه اگر به اين مرحله از عبوديت برسد و در مقابل خداوند به خاك افتاده سجده نمايد بزرگترين گام را در مسير اطاعت خدا و تكامل خويش برداشته است. چنين عبادت خالصانه اي آميخته با محبت محبوب است و جاذبه اين محبت عامل مهم حركت به سوي خداوند است و حركت به سوي آن كمال مطلق عامل جدايي از گناه و ساير آلودگي هاست.
عبادت كننده حقيقي تلاش مي كند خود را به معبود و محبوبش شبيه سازد از اين طريق پرتوي از صفات جمال و جلال را در خود منعكس مي كند. اين امور در تربيت و تكامل انسان نقش مهمي دارد.

منبع : http://www.almaktab.net